Z butami w dorosłość

Stoker to pierwszy zachodni film koreańskiego reżysera Park Chan-Wooka znanego przede wszystkim z fantastycznej trylogii zemsty (Pan Zemsta, Oldboy, Pani Zemsta). Jak zwykle w jego twórczości, i w tym dziele można odnaleźć przeplatające się ze sobą przemoc, namiętność i szeroko rozumiane zło oprawione dopracowaną warstwą wizualną i dźwiękową. Film zrealizowany w 2013 roku jest istnym teatrem znaczeń.

01 Stoker

Już sam tytuł filmu w pewien sposób sugeruje, co jest głównym tematem utworu. Otóż Stoker to nazwisko noszone przez głównych bohaterów, których losy śledzimy przez cały film, przede wszystkim zaś Indii (Mia Wasikowska), wchodzącej w dorosłość. Główna bohaterka jest nastolatką, która nie do końca odnajduje się w otaczającej ją rzeczywistości. Wychowywana przez statecznego biznesmana Richarda (Dermot Mulroney) i jego zepsutą żonę Evelyn (Nicole Kidman) żyje w odosobnieniu od reszty rówieśników. Fabularna machina filmu rusza wraz ze śmiercią ojca Indii i przyjazdem jej stryja, Charliego (Matthew Goode). Widz obserwuje rodzącą się przemianę Indii z nastolatki w kobietę, umizgi wdowy w kierunku brata zmarłego męża, zainteresowanie Charliego bratanicą. Ten plastyczny obraz przesiąknięty jest symboliką podkreślaną przez wykorzystanie szerokiego wachlarza technik filmowych, między innymi inscenizacji, montażu czy też muzyki.

Warto w tym miejscu zwrócić uwagę na sekwencję inicjalną, która jest ściśle powiązana z zakończeniem filmu. Na samym wstępie słyszymy myśli Indii:

Kwiaty nie wybierają kolorów. Nie od nas zależy, kim się staniemy. Ta świadomość nas wyzwala. Dorastając, zyskujemy wolność.

Początek jest o tyle znaczący, że już na wstępie nakierowuje odbiorcę na dalszą część fabularną, czyli dorastanie, odkrycie, kim się naprawdę jest i nieprzeciwstawianie się temu. Przy tym po obejrzeniu całego filmu można odkryć, że kolor kwiatów z sekwencji inicjalnej w rzeczywistości nie jest ich naturalnym odcieniem, lecz powstał w wyniku rozbryzgu krwi. W kontekście przytoczonych myśli Indii można zatem przyjąć założenie, że to jednak od człowieka zależy, kim w rzeczywistości zostanie, jest to jego w pełni świadoma decyzja, a nie przeznaczenie.

02 Stoker

Kolejnym ważnym – zarówno na poziomie znaczeniowym, jak i fabularnym – elementem jest inscenizacja, w tym umiejscowienie akcji, szereg wykorzystanych rekwizytów,  kostiumy czy kolory.

Dom rodziny Stokerów położony jest na odludziu, w pobliżu nie są pokazane żadne inne budowle. Jest to duża posiadłość otoczona rozległym ogrodem, do którego wstępu broni żelazna, czarna brama. Mroczna „natura” domostwa podkreślana jest przy scenach kręconych po zmroku i podczas deszczu. Jest to główne miejsce akcji filmu. Wykorzystanie scenerii rodem z horroru budzi w widzu napięcie, ale też przygotowuje go na ponurą historię.  Wykorzystanie w nocnej scenerii miejsc takich jak motel i parking do niego przylegający czy plac zabaw w parku dodatkowo potęgują złowieszczość filmu. W pierwszym z wymienionych miejsc dochodzi do zamordowania teściowej Evelyn (Jacki Weaver) przez Charlesa i

mimo że na pierwszy rzut oka przypomina to scenę z typowego filmu grozy (któż nie kojarzy chociaż jednej sceny z hotelem w tle na długiej liście horrorów?), to dzięki wykorzystaniu równoległego montażu, subiektywizacji i zwróceniu uwagi na detale, może wywołać lęk i zachwyt jednocześnie.

Z kolei w parku dochodzi do pierwszych igraszek miłosnych głównej bohaterki z jednym z rówieśników. Kończą się one uśmierceniem tego ostatniego przez Indię i stryja. Ta scena, mimo że nie niesie w sobie wyjątkowości, okazuje się istotna dla dalszej części historii.

03 Stoker

Niezwykle ważną rolę w filmie pełnią rekwizyty, których wykorzystano w dużych ilościach. Wymienię tych kilka, które zwróciły moją szczególną uwagę.

Na pierwszy plan wysuwają się buty głównej bohaterki. India każdego roku w dniu swoich urodzin znajduje przyozdobioną paczkę, w której znajdują się buty. Jest to męski model noszony przez bohaterkę od najmłodszych lat, darzącą go uwielbieniem ze względu na swojego ojca, którego podejrzewa o te prezenty. W rzeczywistości darczyńcą okazuje się jej stryj, który w dniu osiemnastych urodzin prezentuje jej czarne szpilki. Stają się one symbolem przemiany Indii w kobietę. Wsunięcie stóp w to kobiece obuwie jest równoznaczne z przekroczeniem granicy dorosłości. Dokonanie tego aktu przez Charlesa również nie pozostaje bez znaczenia.

Osobiste założenie idealnie dopasowanego buta na stopy Indii przywodzi na myśl motyw Kopciuszka, który zostaje odnaleziony przez księcia i których potem czeka szczęśliwe zakończenie.

Bohater deklaruje przy tym oddanie i miłość do swojej bratanicy. Jednocześnie scena ta jest przeplatana krótkimi wspomnieniami z polowania Indii z ojcem, które może sugerować pozorną zgodę na wspólne życie, a w rzeczywistości być cichym oczekiwaniem na odpowiedni moment, by zabić zwierzynę.

04 Stoker

Kolejnym istotnym elementem scenograficznym jest pasek, który nosi na sobie Charles. Pozornie część garderoby, w filmie wykorzystany jako czołowe narzędzie zbrodni. Zostaje wykorzystany przy morderstwie babki Indii, chłopaka, z którym nastolatka poszła o zmroku do parku oraz przy próbie pozbawienia życia jej matki. Moment, w którym Charles dotyka paska po pierwszym zabójstwie, momentalnie budzi w widzu napięcie, bo można oczekiwać kolejnego trupa.

Innym zbrodniczym przedmiotem jest broń palna, używana z kolei przez Indię. Wykorzystywana podczas polowań z ojcem, przewijająca się później w kilku różnych momentach filmu, niejako obrazując w danej chwili myśli Indii. Rangę temu przedmiotowi nadaje przede wszystkim wykorzystanie go również w scenie zabójstwa niczego niespodziewającego się Charlesa. Stryj pozwala odkryć Indii drzemiącą w niej mroczną stronę i zdolność do morderstwa bez skrupułów, co w efekcie odbija się na nim samym. Ciekawymi rekwizytami są również lody, okulary, listy czy fortepian. O tym ostatnim wspomnę jeszcze później.

Kolorystyka filmu również wpływa na jego odbiór i jest znacząca. Znaczna część utworu nasycona jest kolorem zielonym i niebieskim, tak charakterystycznymi dla Park Chan-Wooka. Ten zabieg służy głównie spotęgowaniu lęku u odbiorcy, ale też do podkreślenia posępnego nastroju filmu. Reżyser sprawnie używa kolorów i kostiumów w celu zbudowania paralel między poszczególnymi bohaterami. I tak sceny, w których pierwsze skrzypce gra India przepełnione są chłodną, ziemistą kolorystyką (ciemna zieleń, szarość, czerń), zaś tam, gdzie dominuje Evelyn odcienie są ciepłe (pomarańcz, czerwień).

05 Stoker

W tym wszystkim wyróżnia się kolor biały i ciemnozielony. Biel w powszechnym mniemaniu kojarzy się z czystością, niewinnością i wiekiem dziecięcym. Nie bez znaczenia zatem jest fakt, że główna bohaterka w momencie pierwszego współudziału w morderstwie ma na sobie białą sukienkę, w której przekracza jedną z granic niewinności. Chwilą potem ściąga ją w białej łazience i przekracza kolejną. Zieleń z kolei postrzegana jako kolor życia, dający nadzieję i szczęścia, w tym przypadku przybiera zimny i ciemny odcień. Ubiór w tym kolorze oraz znaczna część scenerii może budzić skojarzenie ze śmiercią i byłoby to spójne w wierzeniami średniowiecznymi, kiedy to obawiano się tego koloru.

W Stokerze nie ma scen zbędnych. Każda ma znaczenie dla dalszej części filmu.

I tak jednym z kluczowych momentów w filmie jest scena gry na fortepianie na cztery ręce. Dynamiczne dźwięki, przeplatające się zbliżenia twarzy, dłoni, stóp i całych sylwetek. Kilkuminutowe wspólne wykonanie utworu Philipa Glassa Duet przez bratanicę i stryja kryje w sobie kilka znaczeń.

06 Stoker

Po pierwsze, jest pierwszym realnym zbliżeniem do siebie tej dwójki bohaterów. Podczas całego filmu da się zauważyć częstą grę Indii na fortepianie. Zawsze wykonuje ten sam fragment muzyczny, tak jakby muzyka była dla niej swego rodzaju wejściem w inny świat. Wspólna gra ze stryjem jest jawnym wpuszczeniem go do tego świata, pozwoleniem na pojawienie się w nim. Zwłaszcza w momencie, gdy podczas tego muzycznego spektaklu Charles jedną ręką przechodzi na drugą część fortapianu, obejmując Indię.

Po drugie, jak powiedział swego czasu Wilhelm Richard Wagner, „muzyka jest namiętnością, miłością i tęsknotą”, co dokonale obrazuje wspomniana scena. Gra na fortepianie przepełniona jest zmysłowością. Można ją przyrównać do seksu i drogi prowadzącej do ekstazy. Podkreślają to zarówno zbliżenia na nogi głównej bohaterki, które wraz z dalszą grą zaciskają się coraz mocniej, jej rozemocjonowany wyraz twarzy podczas gry i oszołomienia zaraz po jej zakończeniu, jak i wyraźnie słyszalny oddech.

Po trzecie, łącząc ze sobą kwestię pierwszą i drugą, jest to scena niezwykle istotna ze względów fabularnych. Staje się ona punktem wyjścia dla dalszej historii przedstawionej w filmie. Zarówno dla postępowania Indii i Charlesa w przyszłości, jak i rozbudzonej tutaj seksualności bohaterki, która znajdzie ujście w dalszym etapie filmu.

Warto też wspomnieć o scenie pod prysznicem. Jest ona niezwykła z dwóch powodów.

07 Stoker

Pierwszym z nich jest zastosowany montaż. Prowadzony równolegle, przedstawia trwającą akcję (India w łazience) oraz subiektywizację w postaci wspomnień (morderstwo młodzieńca, z którym spotkała się nastolatka). Płynnie przeplatające się dwa wątki dynamizują scenę i początkowo wprowadzają w błąd odbiorcę co do uczuć bohaterki. W pierwszej chwili, gdy India wchodzi pod prysznic odnosi się wrażenie, że chce spłukać z siebie cały bród, że jest zrozpaczona i płacze. Po chwili do widza dociera, że wspomnienie śmierci nastolatka, akcentowane zbliżeniami na zaciskający się na jego szyi pasek, przeplatane z bliskimi ujęciami ciała i twarzy Indii, prowadzą do intensywnego spełnienia.

Z tego powodu kolejnym punktem istotnym dla tej sceny jest symbolika. Również i w tym fragmencie można powiedzieć o przemianie Indii w kobietę. Jest to inny rodzaj zmiany niż w przypadku późniejszej sceny ze szpilkami, ale nie mniej ważny. Jest to pierwsze przekroczenie seksualne głównej bohaterki i odkrycie przez nią swej cielesnej natury. Podkreśleniem dla znaczenie tej sceny jest wspomniana już wcześniej biel, która jako symbol niewinności zostaje „zbrukana” przez żądzę.

Podsumowując, znaczenia w filmie tworzone są w ciągu całego czasu trwania utworu i mimo ich stopniowego odkrywania w trakcie, dopiero ostatnia scena domyka całość. Wykorzystanie szeregu technik filmowych w amerykańsko-brytyjskiej produkcji Park Chan-Wooka sprawiają, że widz odkrywa symbolikę filmu z przyjemnością. Ciesząc oko i ucho.

Reklamy

2 myśli w temacie “Z butami w dorosłość

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s